فضل الله بن روزبهان خنجى اصفهانى

65

سلوك الملوك ( فارسى )

آداب قاضى بعد از نصب و قبول هديه كردن قاضى را ، و حاضر شدن او در دعوت و ضيافت . فصل پنجم در بيان اعمال قاضى و كيفيت مرافعه كه سلطان چون قضا كند او را بدان عمل بايد كرد تا بر وجه شرع باشد و بيان آن كه اعمال قضات هجده امر است ، و جواز فتوى دادن قاضى و خواندن قاضى خصمان را به صلح ، و بيان طريق قضات ماوراء النهر در مرافعه ، و در بيان حبس مدّعى عليه و اعمال قاضى بعد از حبس غريم و وقت حبس . فصل ششم در بيان آنچه از قاضى حكم است و آنچه حكم نيست در مذهبين ، و حكم استخلاف قاضى قضات و بيان نصب سلطان قاضى عسكر را و احكام او ، و الفاظ حكم نزد حنفيه و الفاظ حكم نزد شافعيه ، و بيان آن كه حنفى را مىرسد كه شافعى را خليفه سازد و به عكس ، و نصب دو قاضى در يك مصر . فصل هفتم در بيان عزل كردن سلطان قاضى را و حكم هديهء سلطان و قاضى ، و تحقيق معنى رشوت و احكام آن ، و حكم منافع كه سلطان از رعيت مىيابد ، و حكم آنچه مقرّب سلطان مىستاند جهت مهمّ مردم ، و حكم هديه كه سلطان از بلاد كفّار مىستاند ، و بيان آن كه هديهء پادشاهان در بيت المال بايد نهاد ، و حكم قبول جايزه از سلطان ، و خوردن طعام سلاطين ، و احكام اجرت كتابت سجل ، و حكم اجرت پيادهء قاضى ، و حكم اجرت قسمت . باب سيوم در بيان نصب كردن سلطان محتسب را ، و معنى احتساب و اركان آن ، و تفاصيل منكرات كه محتسب را منع آن بايد كرد . و اين باب مشتمل بر هفت فصل است : فصل اول در معنى احتساب و درجات آن ، و تعريف محتسب و شروط او ، و معنى امر معروف و نهى منكر ، و وجوب نصب محتسب بر سلطان و آداب محتسب . فصل دوم در بيان فرضيت احتساب و كيفيت نصب كردن سلطان محتسب